Met avond aan avond de Top2000 a Gogo op tv, opnieuw gepresenteerd door Diederik Ebbinge, moest ik onwillekeurig denken aan de in ongenade geraakte presentator Matthijs van Nieuwkerk. Zou iemand hem eigenlijk missen?

Nou ja, Victor Vlam dus. Victor Wie? Victor Vlam is een zelfbenoemd mediadeskundige die zo nu en dan mag aanschuiven bij Vandaag Inside, bij Shownieuws en bij de Oranjewinter. Deze aandachtsgeile relnicht mag daar de rol van vileine dwarsligger vervullen, wanneer gecertificeerde betweters als Jack van Gelder of Wierd Duk verhinderd zijn. Want bij de vermaak-programma’s van Talpa moet het altijd een beetje schuren. 

Welnu, deze Victor Vlam blijkt niet gecharmeerd van Diederik Ebbinge en wil Matthijs terug bij de Top 2000. Een kleine (en zeker niet representatieve) enquete onder vrienden en familie leert me dat in mijn kring de meningen verdeeld zijn over Diederik. Maar niemand verlangt echt terug naar Van Nieuwkerk met zijn eeuwige ‘Don Leo’. Niemand die er ook over piekert om naar diens gratis optredens - samen met die aanstellerige Bart Chabot - in de Haagse boekhandel Paagman te gaan. Laat staan kaartjes te kopen voor zijn theatershow met muzikant Sven Figee. 

Ik moet toegeven dat ik de eerste seizoenen van De Wereld Draait Door wel gecharmeerd was van het tv-programma, dat toen ook nog afwisselend werd gepresenteerd door Claudia de Breij. Maar gaandeweg ging de aanpak me tegenstaan. Dat was vooral te wijten aan die neurotische gejaagdheid waarmee Matthijs van Nieuwkerk de verschillende onderwerpen er doorheen joeg. Zelfs muzikale optredens waren ingekort. Naast fast food hadden we nu ook fast tv. 

De laatste trein

Aan het succes van ’t programma deed dat Amerikaanse tempo niets af. De kijkcijfers knalden de pan uit. Het grote publiek verliest immers - à la Donald Trump - na 20 seconden zijn aandacht. Dus ongeacht hoe complex een onderwerp kon zijn, werden de gasten aan tafel werden geacht in louter leuke oneliners te reageren. Liefst ook op de manier die Matthijs graag wilde horen. En of het nu over muziek, literatuur of beeldende kunst of wetenschap ging, Van Nieuwkerk kondigde elk item aan met euforische kreten om er daarna doorheen te snellen alsof hij de laatste trein nog moest halen.  

Voor mij dan ook geen droevenis toen DWWD er na 15 jaar mee ophield. Ik was zelf al eerder afgehaakt; al zal ik direct bekennen dat alles wat ervoor in de plaats kwam veel minder was. Met Margriet van der Linden - die eerder als hoofdredacteur het feministisch maandblad Opzij om zeep hielp - als absoluut dieptepunt. 

Ook de zaterdagavonden met Matthijs Gaat Door konden mij niet bekoren. Maar wat mij wel plezierde waren de twee seizoenen van Chansons!, waar Rob Kemps (zelf ook niet de rustigste persoon) de zenuwachtige gejaagdheid van Van Nieuwkerk redelijk wist te beteugelen. Barbara Pravi mocht zelfs haar hit ‘Voila’ van de eerste tot de laatste lettergreep uitzingen.

En toen kwam vanuit het niets De Volkskrant met een paginagroot artikel waarin op dodelijke wijze verslag werd gedaan van het tirannieke karakter van de presentator. Hoe medewerkers hadden geleden onder de toxische sfeer op het werk. Hoe achter die charmante, amicale en jongensachtige persoonlijkheid op tv, een humeurige slavendrijver schuil bleek te gaan. Iemand die - overtuigd van zichzelf en zijn eigen gelijk - mensen publiekelijk kleineerde en vernederde.

Zelfingenomen

Daar keek ik wel van op. Ik had Van Nieuwkerk één keer persoonlijk ontmoet - begin jaren negentig - en ervaren dat hij tamelijk zelfingenomen was. Hij leidde toen de kunstredactie van de Amsterdamse stadskrant Het Parool, ik bekleedde diezelfde functie bij de Haagsche Courant en samen met mijn collega’s van het Rotterdamsch Dagblad en enkele andere regionale dagbladen kwamen we praten over samenwerking. Maar Van Nieuwkerk beschikte over die typische 020-arrogantie, dus is ’t er nooit van gekomen. Het beeld dat nu van de man werd geschetst was echter ronduit onthutsend.

‘Hoogmoed komt voor de val’ zegt het spreekwoord. En dat geldt inmiddels zowel voor Matthijs van Nieuwkerk als voor Het Parool. De eigenzinnige Amsterdamse stadskrant die lange tijd landelijk meetelde, is nu niet veel meer dan een ‘bijwijf’ van het AD en Van Nieuwkerk is gevlucht naar Den Haag en kan alleen nog maar in weemoed omzien naar de tijd dat hij meer dan een half miljoen per jaar verdiende en de ene na de andere omroepprijs en eretitel binnensleepte.

Boek Dieuwke Wynia

Bij het culturele programma van Matthijs van Nieuwkerk en Bart Chabot in boekhandel Paagman zit de zaal steevast vol. Maar hoe zullen die fans zich straks voelen als er komende mei stapels liggen van het boek Je mist meer dan je ziet. Daarin beschrijft Dieuwke Wynia, een aantrekkelijke vrouw die bij tijd en wijle hitsige omroepbaasjes van zich af moest schudden, op persoonlijke wijze haar tijd als hoofdredacteur van De Wereld Draait Door. 

Dieuwke Wynia werd in De Volkskrant omschreven als de feeks die namens de onaantastbare Van Nieuwkerk de zweep hanteerde. De roddelachtige Mediacourant had het over 'het horrorhulpje' en 'de gluiperige handlanger' van Matthijs. Inmiddels heeft deze dame in een reeks blogs op internet (Substack) vanuit haar optiek een aardig inkijkje gegeven over hoe het er achter de schermen van het programma aan toe ging. Het maakt duidelijk dat zij bepaald geen lieverdje was/is, maar het legt ook bloot hoe iemand in een afhankelijke positie (en een wegkijkende directie) steeds meer gecompromitteerd raakt. De ondertitel ‘Een persoonlijk verhaal over schoonheid, macht en seksisme bij de televisie’ lijkt veelzeggend. 

Er is nu al de nodige reuring om het boek. Nieuwsdienst ANP haastte zich te melden dat Van Nieuwkerk noch BNN/Vara aan het boek hebben meegewerkt. De niet te vermijden omroepbaas Jan Slagter, die hoopt zijn vriend Matthijs mettertijd bij MAX binnen te halen, reageerde alvast dat hij het gevoel heeft dat Dieuwke Wynia “haar straatje aan het schoonvegen is”. 

Kortom, ik kan niet wachten tot het boek er ligt; compleet met de rode sticker ‘Bekend van DWDD’. Voordeel voor Matthijs van Nieuwkerk is dat Paagman drie ingangen heeft. Als hij via de kantoorboekhandel naar binnen richting podium snelt, hoeft hij het werk van Dieuwke niet te zien.